6 địa phương được cấp mua bán tín chỉ carbon tại Việt Nam

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu đang trở thành vấn đề cấp bách toàn cầu, việc kinh doanh “không khí” hay cụ thể là tín chỉ carbon đang mở ra hướng đi mới cho kinh tế lâm nghiệp. Tại Việt Nam, hiện có 6 địa phương được cấp mua bán tín chỉ carbon thuộc vùng Bắc Trung Bộ theo thỏa thuận chi trả giảm phát thải khí nhà kính. Đây là những đơn vị đi đầu trong việc chuyển đổi giá trị tài nguyên rừng thành nguồn tài chính bền vững, góp phần thực hiện mục tiêu Net Zero của quốc gia.

1. Thanh Hóa

• Tổng diện tích rừng tự nhiên tham gia chương trình rất lớn, đứng đầu khu vực.
• Tiềm năng giảm phát thải và hấp thụ carbon đạt con số hàng triệu tấn mỗi năm.
• Hệ thống quản lý lâm nghiệp được kiện toàn để đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế.

Thanh Hóa là một trong những tỉnh có diện tích rừng tự nhiên lớn nhất cả nước, điều này tạo ra lợi thế tuyệt đối khi tham gia thị trường carbon. Tỉnh đã chủ động xây dựng các kế hoạch bảo vệ rừng nghiêm ngặt, hạn chế tối đa việc khai thác trái phép và suy thoái rừng. Nguồn thu từ việc bán tín chỉ carbon không chỉ giúp nâng cao đời sống cho đồng bào dân tộc thiểu số sống dựa vào rừng mà còn cung cấp kinh phí để tái đầu tư vào các dự án trồng rừng mới. Với sự hỗ trợ từ các tổ chức quốc tế, Thanh Hóa đang dần khẳng định vị thế của mình trên bản đồ kinh tế xanh Việt Nam.

2. Nghệ An

• Diện tích đất lâm nghiệp lớn nhất trong 6 tỉnh tham gia thí điểm.
• Đã hoàn thành các báo cáo đo đạc và kiểm kê khí nhà kính ngành lâm nghiệp.
• Nhận được nguồn chi trả lớn từ Thỏa thuận chi trả giảm phát thải vùng Bắc Trung Bộ (ERPA).

Nghệ An sở hữu hệ sinh thái rừng đa dạng với độ che phủ rừng cao, đây là “kho báu” để tích lũy tín chỉ carbon rừng. Khi tham gia vào danh sách các địa phương được cấp phép, tỉnh đã triển khai hàng loạt hoạt động nâng cao nhận thức cho chủ rừng và cộng đồng địa phương. Quy trình giám sát rừng được thực hiện bằng công nghệ vệ tinh hiện đại để đảm bảo tính minh bạch của các tín chỉ được tạo ra. Số tiền thu được từ việc chuyển nhượng kết quả giảm phát thải được Nghệ An phân bổ công bằng, ưu tiên cho những hộ gia đình trực tiếp tham gia tuần tra và bảo vệ rừng già.

3. Hà Tĩnh

• Tập trung vào việc quản lý rừng bền vững gắn liền với cấp chứng chỉ FSC.
• Sự đồng thuận cao giữa chính quyền địa phương và các cộng đồng dân cư.
• Mô hình thí điểm hiệu quả trong việc kết nối chủ rừng với thị trường carbon.

Hà Tĩnh tuy có diện tích rừng không quá lớn bằng các tỉnh láng giềng nhưng lại có hiệu quả quản lý rất đáng ghi nhận. Tỉnh đã lồng ghép việc thực hiện các dự án carbon rừng vào kế hoạch phát triển kinh tế xã hội của địa phương. Các chủ rừng tại Hà Tĩnh được đào tạo bài bản về cách tính toán trữ lượng carbon và các biện pháp kỹ thuật để tăng khả năng hấp thụ khí CO2 của rừng. Việc tham gia thị trường carbon giúp Hà Tĩnh giải quyết bài toán thiếu hụt kinh phí cho công tác quản lý bảo vệ rừng vốn đã tồn tại từ lâu, tạo động lực mạnh mẽ cho người dân giữ rừng.

4. Quảng Bình

• Là địa phương đầu tiên nhận được khoản chi trả thực tế từ Ngân hàng Thế giới (World Bank).
• Trữ lượng carbon rừng đặc dụng và rừng phòng hộ đạt mức tiêu chuẩn cao.
• Quy trình giải ngân tiền bán tín chỉ carbon minh bạch và nhanh chóng.

Quảng Bình đã tạo nên một dấu mốc lịch sử cho ngành lâm nghiệp Việt Nam khi là địa phương nhận được nguồn tiền chi trả cho tín chỉ carbon ở mức cao nhất trong đợt đầu tiên. Với diện tích rừng tự nhiên che phủ phần lớn diện tích tỉnh, Quảng Bình có tiềm năng cung ứng tín chỉ carbon vô cùng ổn định. Chính quyền tỉnh đã thiết lập một hệ thống chi trả dịch vụ môi trường rừng hoàn thiện, giúp đưa dòng vốn từ các tổ chức quốc tế đến tận tay người bảo vệ rừng. Thành công của Quảng Bình chính là bài học kinh nghiệm quý giá cho các tỉnh thành khác đang muốn gia nhập thị trường này.

5. Quảng Trị

• Phát triển mạnh các nhóm hộ gia đình tự quản lý và bảo vệ rừng tự nhiên.
• Có kinh nghiệm lâu năm trong việc thực hiện các dự án giảm phát thải (REDD+).
• Tín chỉ carbon được đánh giá cao về giá trị đa dạng sinh học đi kèm.

Quảng Trị không chỉ tập trung vào số lượng carbon mà còn chú trọng đến chất lượng của hệ sinh thái rừng. Các dự án tại đây luôn gắn liền với việc bảo tồn đa dạng sinh học và bảo vệ nguồn nước cho các vùng hạ du. Người dân Quảng Trị đã quen với khái niệm “bán carbon” thông qua các dự án hỗ trợ từ quốc tế từ nhiều năm trước, nên việc triển khai thí điểm tại đây diễn ra rất thuận lợi. Tỉnh đang hướng tới việc mở rộng thị trường, không chỉ bán cho các quỹ quốc tế mà còn tiếp cận các doanh nghiệp trong nước có nhu cầu bù đắp lượng phát thải theo quy định mới.

6. Thừa Thiên Huế

• Gắn kết việc bảo vệ rừng với phát triển du lịch sinh thái bền vững.
• Ưu tiên các loại rừng có khả năng lưu giữ carbon lâu dài.
• Xây dựng bản đồ số hóa về trữ lượng carbon trên toàn diện tích rừng của tỉnh.

Thừa Thiên Huế mang đến một hướng tiếp cận độc đáo khi coi rừng không chỉ là nơi lưu trữ carbon mà còn là một phần của di sản thiên nhiên cần bảo tồn. Tỉnh đã đầu tư mạnh mẽ vào công nghệ để số hóa dữ liệu rừng, giúp việc truy xuất nguồn gốc và kiểm kê tín chỉ carbon trở nên chính xác tuyệt đối. Các chủ rừng tại Huế, bao gồm cả các Ban quản lý rừng và các hộ gia đình, đều được hưởng lợi từ cơ chế chi trả mới này. Việc có tên trong danh sách địa phương thí điểm giúp Huế có thêm nguồn lực để duy trì lá phổi xanh cho vùng đất cố đô và cải thiện sinh kế cho người dân.

Những lưu ý quan trọng về mua bán tín chỉ carbon tại Việt Nam

Việc tham gia thị trường carbon không chỉ đơn thuần là trồng rừng và nhận tiền. Các địa phương và chủ rừng cần hiểu rõ rằng đây là một quá trình nghiêm ngặt đòi hỏi sự minh bạch và cam kết lâu dài.

Đầu tiên, tín chỉ carbon chỉ được công nhận khi có sự giảm phát thải thực tế so với kịch bản phát triển thông thường. Điều này có nghĩa là bạn phải chứng minh được rằng nếu không có dự án carbon, rừng sẽ bị mất đi hoặc suy thoái nhanh hơn. Thứ hai, quyền sở hữu tín chỉ carbon phải được xác định rõ ràng về mặt pháp lý theo quy định của Nhà nước.

Ngoài ra, giá của tín chỉ carbon trên thị trường không cố định mà phụ thuộc vào chất lượng của dự án. Những dự án có thêm các giá trị cộng thêm như bảo vệ động vật quý hiếm, tạo việc làm cho phụ nữ hoặc bảo vệ nguồn nước sạch thường sẽ có giá bán cao hơn. Cuối cùng, các địa phương cần chuẩn bị sẵn sàng nguồn nhân lực có trình độ kỹ thuật để thực hiện các báo cáo kiểm kê khí nhà kính hàng năm theo đúng tiêu chuẩn quốc tế đã cam kết.

Kinh nghiệm triển khai và bí quyết để tối ưu hóa giá trị carbon rừng

Để thành công trong việc bán tín chỉ carbon, các địa phương cần tập trung vào việc duy trì độ che phủ rừng và ngăn chặn các hành vi xâm hại rừng hiệu quả. Một diện tích rừng khỏe mạnh, không bị cháy, không bị chặt phá trái phép chính là “máy in tiền” bền vững cho tương lai.

Bí quyết nằm ở chỗ gắn kết quyền lợi của người dân địa phương với sự tồn vong của cánh rừng. Khi người dân hiểu rằng giữ rừng tốt họ sẽ có tiền định kỳ, họ sẽ trở thành những “kiểm lâm” tự nguyện và đắc lực nhất. Bên cạnh đó, việc ứng dụng các công nghệ như viễn thám, GIS và trí tuệ nhân tạo (AI) trong giám sát rừng sẽ giúp giảm thiểu đáng kể chi phí vận hành và tăng độ tin cậy đối với các đối tác thu mua quốc tế. Các địa phương cũng cần chủ động tìm kiếm và kết nối với các sàn giao dịch carbon uy tín để không bị ép giá trong quá trình thương thảo hợp đồng.

Một số câu hỏi thường gặp về 6 địa phương được cấp mua bán tín chỉ carbon

Câu 1: Tại sao chỉ có 6 tỉnh Bắc Trung Bộ được chọn thí điểm đầu tiên?

Vì khu vực Bắc Trung Bộ sở hữu diện tích rừng tự nhiên lớn, có tiềm năng giảm phát thải cao và đã có nền tảng tốt về quản lý rừng. Đây cũng là khu vực nhận được sự hỗ trợ từ thỏa thuận ERPA với Ngân hàng Thế giới để tạo tiền đề cho việc mở rộng ra toàn quốc sau này.

Câu 2: Số tiền từ việc bán tín chỉ carbon sẽ được dùng vào việc gì?

Theo quy định, nguồn thu này sẽ được chi trả cho các đối tác trực tiếp thực hiện hoạt động giảm phát thải, bao gồm: chi trả cho chủ rừng (hộ gia đình, cộng đồng, tổ chức), chi cho hoạt động quản lý bảo vệ rừng, và hỗ trợ phát triển sinh kế cho người dân sống gần rừng.

Câu 3: Người dân bình thường có thể tham gia bán tín chỉ carbon không?

Cá nhân hoặc hộ gia đình có rừng được cấp sổ đỏ hoàn toàn có thể tham gia. Tuy nhiên, do quy trình thủ tục và đo đạc rất phức tạp, người dân thường tham gia thông qua các nhóm hộ hoặc các dự án tập trung do Nhà nước hoặc doanh nghiệp đứng ra tổ chức để tối ưu chi phí.

Câu 4: Một tín chỉ carbon tương đương với bao nhiêu lượng CO2?

Mỗi tín chỉ carbon (carbon credit) được tính tương đương với 1 tấn khí CO2 (hoặc các khí nhà kính khác quy đổi ra CO2) đã được giảm thiểu hoặc hấp thụ từ khí quyển thông qua các hoạt động bảo vệ hoặc trồng rừng.

Tóm lại, danh sách 6 địa phương được cấp mua bán tín chỉ carbon tại vùng Bắc Trung Bộ chính là những “viên gạch” đầu tiên xây dựng nên thị trường carbon chuyên nghiệp tại Việt Nam. Việc thực hiện thí điểm thành công tại các tỉnh này không chỉ mang lại nguồn lợi kinh tế hàng ngàn tỷ đồng cho người dân giữ rừng mà còn khẳng định cam kết mạnh mẽ của Việt Nam với cộng đồng quốc tế trong việc chống biến đổi khí hậu. Trong tương lai gần, mô hình này chắc chắn sẽ được nhân rộng ra nhiều địa phương khác trên cả nước.